Illegalen van de KGB: wie ze waren, hoe ze werden opgeleid, echte zaken

Bijgewerkt in oktober 2026 · Volkov Protocol

Illegalen waren KGB-officieren die in het buitenland leefden als gewone burgers, met een verzonnen naam, beroep en verleden, zonder diplomatiek paspoort en zonder open band met de Sovjet-Unie. Ze werden aangestuurd door Directoraat S en hoorden bij de moeilijkst te ontmaskeren spionnen van de Koude Oorlog.

Wat is het verschil tussen een illegaal en een gewone spion?

Een legale spion werkt op een ambassade met officiële dekking, bijvoorbeeld als diplomaat. Wordt hij ontmaskerd, dan wordt hij uitgezet. Een illegaal heeft geen immuniteit: wordt hij gepakt, dan staat hij voor de rechter en kan hij tientallen jaren vastzitten. In ruil daarvoor verdenkt niemand hem, want voor iedereen is hij gewoon een buurman, een fotograaf of een makelaar.

Hoe koos de KGB een illegaal?

Gezocht werden jonge, slimme mensen met talent voor talen en sterke zenuwen. Jack Barsky werd bijvoorbeeld in 1969 benaderd, toen hij nog studeerde in Oost-Duitsland.

Hoe lang duurde de opleiding?

Jaren. Barsky ging in 1975 naar Moskou en trainde nog twee jaar in de Sovjet-Unie voordat hij in 1978 in Chicago aankwam. De voorbereiding omvatte de taal tot het accent weg was, de legende tot in het kleinste detail, geheime communicatie en strenge discipline, want één fout in de dagelijkse routine kon alles verraden. De volledige inhoud van die opleidingen is nooit openbaar gemaakt.

Waar kwamen de valse identiteiten vandaan?

Veel kwamen van kinderen die jong waren overleden. De naam Jack Barsky was van een jongen die in 1955 op 10-jarige leeftijd overleed, gevonden op een graf in Maryland. Met de geboorteakte van dat kind regelde de illegaal nieuwe papieren en bouwde hij daarop een volwassen leven op.

Wie waren de bekendste illegalen?

• Rudolf Abel: woonde in New York als fotograaf, werd in 1957 gearresteerd, kreeg 30 jaar en werd in 1962 geruild op een brug tussen West-Berlijn en Potsdam. Zijn verhaal werd de film Bridge of Spies (Britannica).
• Jack Barsky: werkte tot 1988 voor de KGB in de Verenigde Staten, werd in 1994 door de FBI opgespoord en werd in 2014 Amerikaans staatsburger.
• Andrej Bezroekov en Jelena Vavilova: leefden als Donald Heathfield en Tracey Foley. Hij haalde een master aan Harvard, zij verkocht huizen bij Boston. Ze werden in 2010 gearresteerd en hun zonen zeggen dat ze van niets wisten.

Bestaan er nog Russische illegalen?

Ja. In 2010 arresteerde de FBI tien Russische illegalen in de Verenigde Staten en allen gingen terug naar Moskou bij een ruil in Wenen. In 2024 keerde het echtpaar Doeltsev, dat als Argentijnen in Slovenië woonde, terug bij een ruil in Ankara en werd het door Poetin op het vliegveld ontvangen (CBS News, 2024). In Brazilië ontdekte de federale politie officieren van de Russische militaire inlichtingendienst met Braziliaanse identiteiten (PBS NewsHour, 2025).

De illegalen in het Volkov Protocol

Een illegaal mocht er niet uitzien als een soldaat en mocht niet bij een kazerne gezien worden. Volgens het verhaal van het Volkov Protocol kwam daar de kolonel in beeld: het lichaam moest een missie volhouden zonder sportschool en zonder op te vallen. Het protocol vind je op de startpagina. Lees ook wie de kolonels van de KGB waren.